Jako Roksana Zawadzka, z uwagą śledzę zmiany w polskiej edukacji, a nadchodząca „Reforma26” to temat, który budzi wiele pytań wśród rodziców, nauczycieli i uczniów. W tym artykule postaram się przedstawić Państwu kompleksowy i aktualny obraz planowanych przekształceń. Moim celem jest dostarczenie konkretnych informacji, które pomogą zrozumieć, co dokładnie się zmieni, kiedy te zmiany wejdą w życie i kogo będą dotyczyć.
Reforma26: Kluczowe zmiany w polskiej oświacie co musisz wiedzieć?
- Reforma26 to odejście od encyklopedycznego przekazywania wiedzy na rzecz kształtowania kompetencji praktycznych i sprawczości.
- Wprowadzone zostaną nowe przedmioty: edukacja obywatelska (zastąpi HiT) i edukacja zdrowotna (zastąpi WDŻ), a także powróci przyroda.
- Podstawa programowa zostanie "odchudzona", z większym naciskiem na metody projektowe, myślenie krytyczne i współpracę.
- Zmiany organizacyjne obejmują redukcję lekcji religii do jednej godziny tygodniowo, nowy harmonogram ferii zimowych i likwidację "godzin czarnkowych".
- Wprowadzone zostanie wsparcie dla uczniów ze specjalnymi potrzebami, m.in. poprzez ocenę funkcjonalną i łatwiejsze zatrudnianie specjalistów.
- Wdrażanie zmian będzie etapowe, rozpoczynając się od 1 września 2025 roku.
Rewolucja w polskiej szkole już od września: co musisz wiedzieć o "Reformie26"?
Punktem wyjścia dla szeroko zakrojonej reformy "Reforma26" jest dokument "Kompas Jutra", którego kluczowym elementem jest "Profil absolwenta i absolwentki". Ten profil nie jest jedynie zbiorem abstrakcyjnych założeń, ale konkretnym drogowskazem, który określa, jakie umiejętności i postawy powinien posiadać uczeń na różnych etapach edukacji. To właśnie on ma pomóc nam odejść od tradycyjnego encyklopedyzmu na rzecz kształtowania kompetencji kluczowych i sprawczości, tak potrzebnych w dzisiejszym świecie.
Filozofia nowej edukacji koncentruje się na tym, aby nasi uczniowie nie tylko przyswajali wiedzę, ale przede wszystkim potrafili ją wykorzystywać w praktyce. Odejście od wkuwania na rzecz umiejętności praktycznych, myślenia krytycznego, efektywnej współpracy i metod projektowych to sedno tych zmian. Wierzę, że dzięki temu dzieci będą uczyć się w sposób bardziej angażujący, rozwijając zdolności niezbędne do radzenia sobie z wyzwaniami współczesnego świata, a nie tylko do zdawania egzaminów.
Przeczytaj również: Jak wdrożyć kierunki polityki oświatowej 2025/26? Praktyczny przewodnik
Harmonogram wprowadzania zmian
Wdrażanie "Reformy26" będzie procesem etapowym, rozłożonym na kilka lat. Oto kluczowe daty, które warto zapamiętać:
- 1 września 2025 r.: Wprowadzone zostaną dwa nowe przedmioty: edukacja obywatelska i edukacja zdrowotna. Zacznie również obowiązywać nowa podstawa programowa z wychowania fizycznego.
- 1 września 2026 r.: Wejdzie w życie nowa, kompleksowa podstawa programowa w przedszkolach oraz w klasach I i IV szkoły podstawowej.
- 1 września 2027 r.: Nowe podstawy programowe zaczną obowiązywać w klasach I szkół ponadpodstawowych.
- 2031 r.: Odbędzie się pierwszy egzamin ósmoklasisty i maturalny w nowej formule.
- 2032 r.: Absolwenci techników przystąpią do pierwszego egzaminu zawodowego w nowej formule.
Nowe przedmioty w planie lekcji: co zastąpi HiT i WDŻ?
Jedną z najbardziej wyczekiwanych zmian jest wprowadzenie przedmiotu "Edukacja obywatelska", który zastąpi dotychczasową Historię i Teraźniejszość (HiT) w szkołach ponadpodstawowych. Moim zdaniem, to bardzo ważny krok w kierunku kształtowania świadomych i aktywnych obywateli. Celem tego przedmiotu będzie rozwijanie postaw prodemokratycznych, nauka o prawach człowieka, funkcjonowaniu państwa oraz roli jednostki w społeczeństwie. Chodzi o to, aby młodzi ludzie rozumieli mechanizmy demokracji i potrafili w niej aktywnie uczestniczyć.
Kolejną nowością jest "Edukacja zdrowotna", która przejmie rolę Wychowania do życia w rodzinie (WDŻ). Ten przedmiot będzie realizowany w klasach IV-VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach ponadpodstawowych. Zakres tematyczny ma być bardzo szeroki i obejmować zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne, zasady zdrowego odżywiania, profilaktykę uzależnień, a także zdrowie seksualne. To holistyczne podejście ma zapewnić uczniom kompleksową wiedzę i narzędzia do dbania o własne zdrowie na wielu płaszczyznach.
Warto podkreślić, że udział w zajęciach z edukacji zdrowotnej, podobnie jak w przypadku WDŻ, nie będzie obowiązkowy rodzice będą mieli możliwość zrezygnowania z uczestnictwa dziecka w tych lekcjach. Dodatkowo, z radością obserwuję powrót przedmiotu "Przyroda" w klasach IV-VI. Uważam, że to doskonała okazja, aby uczniowie ponownie mieli bezpośredni kontakt z naukami przyrodniczymi i rozwijali swoją ciekawość świata.
Podstawa programowa po odchudzeniu: czego ubędzie, a co zyska na znaczeniu?
Koncepcja "odchudzenia" podstawy programowej to jeden z filarów "Reformy26". Nie chodzi tu o proste usunięcie treści, ale o zmniejszenie ilości teorii i faktografii, która często prowadziła do bezmyślnego wkuwania. Zamiast tego, większy nacisk zostanie położony na praktyczne wykorzystanie wiedzy, rozwijanie umiejętności poprzez metody projektowe i pracę zespołową. Wierzę, że takie podejście pozwoli uczniom lepiej zrozumieć materiał i zapamiętać go na dłużej, a co najważniejsze nauczyć się go stosować.
W nowej podstawie programowej na znaczeniu zyskają przede wszystkim kompetencje przyszłości, które są kluczowe w dynamicznie zmieniającym się świecie. Wśród nich wyróżnić możemy:
- Myślenie krytyczne: Umiejętność analizowania informacji, oceny ich wiarygodności i formułowania własnych wniosków.
- Kreatywność: Zdolność do generowania nowych pomysłów, nieszablonowego rozwiązywania problemów i innowacyjnego podejścia do zadań.
- Współpraca: Efektywna praca w grupie, komunikacja i budowanie relacji, niezbędne w każdym środowisku zawodowym i społecznym.
Ogólne zasady zmian w poszczególnych przedmiotach będą bazować na idei "odchudzenia" podstawy programowej i nacisku na praktyczne wykorzystanie wiedzy. Moim zdaniem, to bardzo sensowne podejście. Dzięki temu nauczanie ma stać się bardziej spójne, użyteczne i odpowiadające na rzeczywiste potrzeby uczniów. Zamiast przeładowywać program nauczania, skupimy się na tym, co naprawdę istotne i rozwijające.
Organizacja życia szkolnego na nowo: kluczowe zmiany dla uczniów i rodziców
Jedną z najbardziej dyskutowanych zmian jest redukcja liczby lekcji religii z dwóch do jednej godziny tygodniowo. Dodatkowo, zajęcia te mają być planowane na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej. To posunięcie z pewnością wpłynie na plan lekcji wielu szkół, potencjalnie ułatwiając organizację czasu uczniom, którzy nie uczęszczają na religię. Może to również wpłynąć na płynność dnia szkolnego, eliminując "okienka" w środku zajęć.
Kolejna zmiana dotyczy harmonogramu ferii zimowych. Od roku szkolnego 2025/2026 dotychczasowe cztery terminy ferii zostaną zastąpione trzema. To może wymagać od rodziców i szkół ponownego przemyślenia planów na zimowy wypoczynek. Warto już teraz zapoznać się z nowym podziałem, aby uniknąć nieporozumień.
Nieefektywne "godziny czarnkowe", czyli godziny dostępności nauczycieli, zostaną zlikwidowane. Choć intencje były dobre, w praktyce często okazywały się one trudne do zagospodarowania zarówno dla nauczycieli, jak i dla rodziców czy uczniów. To oznacza, że potrzebne będą nowe, bardziej efektywne formy kontaktu między szkołą a domem, które zapewnią płynną komunikację i wsparcie.
W ramach zmian przewidziano również zwiększone wsparcie psychologiczne oraz modyfikacje w tworzeniu klas sportowych:
- Ułatwienia w zatrudnianiu specjalistów: Placówki niepubliczne zyskają ułatwienia w zatrudnianiu psychologów, pedagogów i logopedów poprzez zwiększenie limitu godzin na umowach cywilnoprawnych. To krok w dobrą stronę, aby zapewnić uczniom dostęp do niezbędnego wsparcia.
- Klasy sportowe: Minimalna liczba uczniów do utworzenia klasy sportowej zostanie zmniejszona z 20 do 14. To z pewnością ułatwi tworzenie takich klas, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach, dając więcej młodym ludziom szansę na rozwijanie swoich pasji sportowych.
Specjalne potrzeby, nowe podejście: jak zmieni się ocenianie i wsparcie dla uczniów?
Wprowadzenie "oceny funkcjonalnej" to moim zdaniem bardzo ważna i potrzebna zmiana. Jest ona przeznaczona dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, takimi jak autyzm, zaburzenia sensoryczne czy niepełnosprawności intelektualne. Ocena funkcjonalna nie będzie skupiać się wyłącznie na wynikach w nauce, ale przede wszystkim na funkcjonowaniu ucznia w codziennym życiu, jego postępach w samodzielności, komunikacji i adaptacji. To podejście ma na celu realne wspieranie rozwoju, a nie tylko mierzenie akademickich osiągnięć.
Ogólne zmiany w systemie oceniania będą kładły większy nacisk na ocenę opisową i informację zwrotną. Odchodzimy od suchej cyfry na rzecz bardziej szczegółowego komunikatu o postępach, mocnych stronach i obszarach wymagających poprawy. Wierzę, że te zmiany mają wspierać indywidualny rozwój każdego ucznia, promując bardziej holistyczne podejście do nauki, gdzie liczy się proces, a nie tylko końcowy wynik. To pozwoli uczniom lepiej zrozumieć, gdzie są i dokąd zmierzają w swojej edukacyjnej podróży.
